Billeder på siden
PDF
ePub

perthi.

Salvia, y geidwad.

Sinapi silvestre, berwr yr yd, Salvia agrestis, y geidwad wyllt. bresych yr yd, y carl, y cerSambucus, yscaw, yr yscewydd. lyn. Sanguinaria, y canclwm, y gan. Sinilax, coedgwlm, cwlm y coed, hewin, y waedlys.

cynghafog. Sanicula, clust yr arth, yr olch- Sinyrnion, dulys, perllys y berwraidd.

llan, marchberllys y gerddi. Sanamwndi, y bendigeidlys, y Solanwm somnifera, y gedowfabcoll.

rach. Sardonia, troed yr erydd. Solanwm lignoswm, y manygSaxifragiwm, tormaen, llysiau'r log. tostedd.

Solidago, glesyn y coed, y goedSaponaria, yr olchyddes, y sebon- wyrdd, gwyrdd y gauaf. llys.

Souilana, gwynwyn y moch, Savina, y gyrllys, gwaredlys. gwynwyn gwylltion, gwynSaurion, mwstwrth, y llymmin

wyn y meusydd. og, llymminllys.

Sorbus, 'cerwydden, cerwigen, Seda Maria, ystol Fair.

cerdinwydd, sarphwydd. Sedwm major, llysiau'r gwayw. Spinus albus, draenen wenn, ysSedwm minor, briweg y cerrig, pyddaden, draen yspyddaid,

maenllys, cynffon y lygoden, egfaenwydd.
y friweg.

Spinus, duddraenen,

draenen Sempervivwm, y fyw fyth, byw- ddu, eirinwydd. lys.

Spineolus, coreirin, eirin y Senecio, y benfelen, y greulys

fawr, y greulys fenyw, llych- Spina, draen, draenen. lyn y dwr.

Spinacia, yspinllys. Septinea, yr henllydan.

Spicus, tywysen, hefyd llysiau Sesarwm, grug, grelys.

sychon, yspiglys, yspiccedlys. Securiadaca, llewys y iår. Sparganiwm, yspargan, y gleddSeriphiwm, chwerwyn y mor. yflys, y gleillys, gellesg, yr Serpentaria, llysiau'r neidr.

inclys. Serica pratense, sidan y waun, Staphys agria, llewyg y llau,

serig y waun, seriglys, sidan- llysiau'r llau, y lleulys. llys, serigwellt, sidanwellt, y Staphylinws, pannas y moch. sidanog, serigog.

Stachys, y fedwen chwerw, Scabiosa, y bengaled, y glafrllys.

chwerwys yr eithin, dail y Scandwlaciwm, mwstarth.

bystwn, y geidwad wyllt. Scandix, nodwydd y bugail. Strobilwm, 'llydylys. Scelerata, troed yr erydă. Struthiwm, cribau'r pannwr. Scirpws, brwynen y môr. Succus, sudd, sugn, sug, nof, Scopa regia, y milddail, llysiau'r llynnor, irder, gweisgion, gwaedling.

gwysgon. Scolopendria, rhedyn y gwelydd, Secisa, bara'r cythraul. tafod yr hydd.

Sulphur, ufelfaen, llosglist. Scrofularia major, danogen y Syringa, pibellwydd, pibwydd, y dwr, y feddyges ddu.

chwibellwydd. Scrofularia minor, dynhaden Syriac fenw, dynhaden ful.

*dd*sn Scolopendriwm. rhedyn y fam,

T. Scorodwm, garlleg, craf. Tanaecetwm, tancedlys, tanclys, Scorodina, y geidwad wyllt.

dail y tanced, tansli.

yr ardd.

Thalictrwm, arianllys.

Verbascwm, y dewbannog, ysThlaspi. mwstarth.

cedlys, panllys. Thryalis, rhoscampau, bannogan Vetonica, cribau St. Ffred,

Viola, mill, gwiolydd, y fioled. Thymus, gryw, grywlys, teim. Viscus, gwysglys, gwysgonllys, Thymus agrestis, grywlys, y uchelfar, yr heonllys. twynau.

Ulmus, elmwydd, llwyf, y clasThymus hortensis, grywlys, lled- wydd, elmenwydd. fegin.

Ulmus Romanus, llwyfen RhuTipha, calaf felfed, cynffon y feinig, llwyf Rhufain, y clasgath.

wydd. Telephiwm, orpin, llysiau Tal- Umbilicus Veneris. bogail y foriesin, y ffaflys.

wyn, bottymog. Tithymal," llysiau'r cyfog. Volucrwm major, taglys, tagTormentilla, 'tresgl y moch.

wydd. Tremularia, yr eigryn crydlys, Volucrwm minor, yr yttag, tag

crydwellt, gwenith yr ysgyf- lys yr yd, taglys bychan, arnog, crydwellt.

taglys y gerddi. Triorchis, teircaill.

Volubilis, cwlm y coed. Trifoliwm, meillion.

Urtica, dynaid. Trifoliwm rubwm, meillion coch- Uvæ, gwyfon, greol, baccwyon, on, marchfeillon.

gwyfon, gwin, gwinwyfon. Trifoliwm albwm, meillon Uvæ passae, rhesinod, rhesinau,

gwynnon, meillon Olwen, rhesin wyf, gwynwyfon sych

corfeillon. Trifoliwm aurewm, meillion aur,

Uvæ ursina, gwyfon yr yspinpig y deryn.

wydd, greol y pren melyn, Trifoliwm silvestre, meillon ed- ffrwyth yr arthwydden. ring.

Uvularia, tafod y march.
Tubera, bwyd y llyffaint.

Z.
V.

Zura, hegfaen, gwyfon, yr ysVaccinia, llus duon, llus y myn- pyddaden, yr yspyddwy.

ydd, llusi. Vacciniwm, llygeiriau, ceiroes y

A'r gwydd a'r llysiau hynn, sef y Valeriana, llysiau Cadwgan, cyn- nifer a aller o honynt, a ddylai

ffon y cabwllt, gysynorllys. bob Meddyg eu cadw mewn gardd Verbena, y dderwen fendigaid. yn lledfegin, ag mewn perllanau, Vernilagiwm, yr ysgallen ddu. a hynny mewn parel o dir a fó Veronica, yr ornerth.

da'r ddaear, ag yn wasgodig, a Verbwrnwm, cwyrwiail, ffyll-cherwyneb haul, fal au caffer wydd.

wrth raid ag achos.

on,

waun.

Pedair pysen,

mesen.

Llyma ddangos y pwysau a'r mesurau y dylai bob Meddyg ymarfer ag wynt, fal y gwypo yn gadarn y maint a ddylid o bob peth yn ei raid ai achos; nid amgen,

Pwys a mesur Tafawl, Dau ban, ffiolaid. xx gronyn gwenith a wna un

Dwy ffiolaid, cwppa. grofelyn.

Dau gwppa, panol sef chwart. iii grofelyn a wna un ceiniogbwys. A'r holl fesurau pwys, a'r holl

fesurau llynn a ddylynt fod yn viij ceiniogbwys a wna uncyn warantedig

o bwys a mesur,

er neu wncyn.

gwybod gwarantedig a gofynedig, xij wncyn a wna bynt. fal na fytho nag anffrwythlawn, Ag fal hynn au llythyrrer yn

na gwenwynllyd y feddyginiaeth llyfrau y Meddygon.

a ddoder i glaf, ag fal y bytho

pob cymmeriad y maint y dylid Gronyn fal hynn

ei ddarbod. Grofelyn fal hynna

Llyma fesuron amcan herCeiniogbwys fal hynn G

wydd deall y Meddyg :Wncyn fal hynn

Pedwar gronyn gwenith, pysen. Punt fal hynn S Ag fal hynn ai dosparthir her

Pedair mesen, wi colommen. wydd y llythyriad hynn nid

Pedwar wi colommen, wi giar.

Pedwar wi giar, wi gwydd. amgen.

Pedwar wi gwydd, wi alarch. χχ ç i

Ag nis gellir gwarant ar y meintiij эі i

olion hynn, namyn deall y

Meddyg. uiij si }

Pedwar prif achos clefyd a dolur, xij į i s

a fyddant fagedig ynghorph dyn, Pwys llynn a gwlyb a ddos- i. Mwyth, sef y daw achos rhyf parther fal hynn :

o wres ag oerfel. Pedair masglenaid a wna un llwy- ij. Brech yn y gwaed neu'r llynPedair llwyaid a wna un coccwy.

nor, sef y daw achos anghyw

eirfaint defnyddiau bwyd a Pedwar coccwy a wna un ffiolaid. Pedair ffiolaid a wna un paeol sef

llynn. chwart.

iij. Attal yn y cylla, neu'r Pedwar chwart neu baeol a wna

gwythi, neu eraill o geudodau un galwyn.

y corph, fal nas gallo'r bwyd Pedwar galwyn a wna un celwrn. a'r llynn, a'r gwaed, a'r llynPedwar celwrn a wna un grenn.

nor, fyned yn eu hansawdd. Pedwar grenn a wna un mydd. Pedwar mydd a wna un myddi.

iiij. Ball

, sef echrysaint, neu Ag fal hynn y dosperthir inesur

blag, ag o wenwyn yn mynau llynn a gwlyb.

ned yn y corph y daw. Ag o'r

pedwar peth hynn y bydd Llyma eraill o fesuron a notta

magedig pob clefyd a dolur ynt y Meddygon :

ynghorph dyn, ag o ffrwythDau goccwy, hannerpan.

lawn *feddyginiaethau au Dau hannerpan, pan.

gwaredir.

nid amgen :

neu

neu

oer

[ocr errors]

neu

Llyma bethau da eu bod ar wybod gan bob Meddyg, a phob

Pen Teulu, nid amgen. Berwyn, bwrw dwr neu arall o Ednyw, anwedd neu roglaeth, a

lynn yn ferw ar y llysiau gymmer ar lwnç anadl i'r neu'r amgen a fo’r achos neu

genau, neu'r ffroenau, a'r raid wrtho.

cylla, a'r penn, a'r werddyr, Isgell, berwi'r llysieu neu'r

neu amgen amgen yn y dwr

Cyflaith, cyfladd ar ddefnyddiau arall o lynn a fo gan raid ag yn does yn bwydlwnc. achos.

Cyfnyw, hefyd cyfnywydd, y Gwysg, hefyd gwysgon, bwrw gnif a fytho mewn dyn neu berw

ddwr, greadur byw arall, neu lyse0 amgen o lynn fal

wyn, neu amgen o beth, sef y bo gofyn ar lysiau neu y rhinwedd, neu'r gyferamgen o ddarbod a gadael ddawn, neu'r nattur a fo sefyll, ag yna hidlo drwy iddaw ac arnaw. wasg

Pelennau, defnyddiau meddygMwyd, bwrw oer neu ferw o giniaethol cyfladdedig a wnel

ddwr neu arall o lynn ar a er yn belennau bychain, i'w blyddhao, ag a elo ynghym- cymmeryd ar drafi wne. ysg gwlyb a fwrer Ennaint, isgell neu ferwyn a eler

iddaw, neu a ddodir aelod Cyffaith, defnyddiau llynnoraid ynddo.

ynghymysg, a phyloreu neu Agulch enneinllyn a olcher dolur eraill o bethau a ellir ar ag ef, brwd neu oer fal

у ddiawdlwnc.

gofyn. Edlyn, diawdlwnc, neu lynn a Cyfarpar, unig o fwyd a llynn wneir o gelfyddyd.

wrth gyngor Meddyg.

ar

arno.

bo

Llyma bethau a ddylaint fod gan Feddyg, ar cynneddau a ddylynt fod arnaw, ac a elwir anhepcorion Meddyg, nid amgen,

s. Llafnen waedu, er gollwng gwaed, ag agor ar ddolur, a chyllell a fo ychydig yn fwy.

ij. Ysciw ddur neu ariant i dannu plasderon ag eliau.

iij. Chwistrell, a phledren, i fwrw gellwng i'r cwndid, neu'r werddyr.

fit. Ei blasteron, ai eliau, ai belennau, ai bylorau, ai edlynnau, yn gadwedig ganthaw, er gofyn ag achos.

6. Gardd coed a llysiau er cadw yn lledfegin y rhywiau ar lysiau, a llyswydd, a choedydd, nas ceffir ymhob mann yn grewyllion, ag er cynnal coed a llysiau pellenigion o wledydd a ofynont wasgawd a thrinaeth arnynt cyn y tyfont yn gadwedig yng Nghymru.

bf. Hefyd, efe a ddylai fod ganthaw ei lysiau sychon, ai wreiddiau, ai hadau, ai risgloedd, yn gadwedig gyda llaw, fal ai ceffir yn y gauaf, a'r amseroedd eraill nas byddant ar dwf, ag uwchlaw daear.

bis. Hefyd, efe a ddylai gyda llaw yn gadwedig, ei fèl, ai gwyr, ai byg, ai ystor, ai rwsin, ai ymmau, ai eliw, ai wêr, ai saem, ai floneg, ai fynorau, ai gwrw, ai win, ai fedd, ai opeion, ai ddistyll, ag eraill o bethau rhaid

ag achos. bilf. Hefyd, efe a ddylai gyda llaw ei fortyron, ai hidl, ai wasg, ai lestri pridd, ai lestri gwydrynaid, ai lestri coed, ai lestri tân, ai lestri cadw yn wydrynaid, neu yn briddaid, neu yn arianaid, a chaeadau da iddynt, fal nas anffrwythlono’r meddyginiaethau, na myned gwenwyn ynddynt, na chael ei gwenwynaw o anghadw, a gwall, ag anneall.

Ir. Hefyd, efe a ddylai gyda llaw ei bwysau, ai dafolan, yn arianaid, neu yn alcanaid, rhag myned gwenwyn yn y feddyginiaeth, ai holl fesurau llynn a gwlyb yn arianaid neu yn alcanaid, gan yr un pwyll, ac hefyd ei holl gelfi cnawd digerth gwaedlafneu, a chyllyll, ag eraill o gelfi torri, ai ysciwiau.

1. Efe a ddylai ei holl bwysau, ai fesuron, ai gwlyb ai sych y bont, yn warantedig o fesur a phwys, fal y gwypo'r meintiau ar bob peth rhag bod rhy o fawr, nag o fach, cans hynny a wnelei y naill ai diffrwythaw neu wenwynaw y feddyginiaeth.

is. Efe a ddylai gyda llaw ei lyfrau gwarantedig o gelfyddyd, ag awdurdodawl o athraw, fal y gallo fedru ar farn a gwybodau y Meddygon doethion a chelfyddolion a fuant oi flaen ef, ag a ysgrifenasant eu llyfrau yn awdurdodawl yn y Gymraeg, ar Lladin, ag yn iaith Arafia.

xis, Hefyd, efe a ddylai fedru ar ei gelfyddyd o feddyginiaeth, yn warantedig ym marn Doethion, ag Athrawon, a Dysgedigion y gelfyddyd.

xlis. Efe a ddylai fod yn wr caredig, a mwyn, a thirion, a llaryaidd, a deallus, a doeth, a boneddigaidd, ar gamp ag ar ddefod, ag ar air, ag ar ymddwyn, a gofalu rhag cywilyddio a orfytho arno ei holi, ag yn benna dim lle gorffo arno holi merch neu wraig.

tillj. Efe a ddylai fedru ar bob gwybodau parth ei gelfyddydo feddyginiaeth, a medru ar bob lliw ag arwyddon clefyd a dolur, a holi y claf herwydd gofyn y dolur, ai gwr, ai gwraig, ai mab, ai merch y bo, herwydd oedran, ag amcwydd, ag ystlynedd, a gwneuthur hynny yn dra gweddus o fodd, ag yn eifwyn a boneddigaidd ei foes ai lafar.

Ir. Efe a ddylai gadw cyfrinach yn gadarn, ag nas dadrino er dim o beth, neu o ddyn, neu o gyfrif yn y byd.

« ForrigeFortsæt »