Billeder på siden
PDF
ePub

30

nostri perpetuo talia prodidere , difficillimumque" ex his etiam fulmina elici, ut suo loco docuimus.

IV. L. Piso' primo Annalium auctor est, Tullum Hosti- 1 lium regem ex Numæ libris eodem, quo illum, sacrificio Jovem cælo devocare conatum, quoniam parum

rite

quædam fecisset, fulmine ictum : multi' vero magnarum rerum fata et ostenta verbis permutari. Quum in Tarpeio fodientes delubro fundamenta, caput humanum invenissent, missis ob id a se legatis“, Etruriæ celeberrimus vates Olenus Calenus præclarum id fortunatumque cernens interrogatione in suam gentem transferre tentavit, scipione prius determinata templi imagine in solo ante

29. Difficillimumque. Et quod caput rerum , summamque imperii est ex omnibus his difficillimum, fore. » Varro de L. L. IV, 3 : posse etiam fulmina elici prodi · Capitoliưm dictum, quod hic dere. HARD.

quum fundamenta foderentur ædis 30. Ut. Lib. II, 54. Hard. Jovis, caput humanuin in ventum

IV. 1. L. Piso. Refert hoc etiam dicitur. Hic mons ante Tarpeius Livius, lib. XII : « Ipsum (Tul. dictus, a Virgine Vestali Tarpeia , Jum) tradunt volventem commen quæ ibi a Sabinis necata armis, et tarios Numæ , quum ibi quædam sepulta, etc. » HARD. occulta solemnia sacrificia Jovi 4. Missis ob id u senatu legatis. Elicio facta invenisset, operatum Hermolai est, quum Jo. Andreas his sacris se abdidisse : sed non rite edidisset : « missis ob id a se lega. initum , aut curatum id sacrum

tis. . Certe a rege potius quam a esse... et fulmine ipsum cum domo senatu missi sunt, teste Dionysio, conflagrasse. » Val. item Max. IX, lib. IV. Voss. « missis ob id a de11, pag. 452. Perstrinxit eam legatis » ; Men. « ob id a se elegahistoriam jam supra Plinius, II, tis, » Forte : « missis ob id ad se 54. Hard.

legatis . Sequitur enim statim , 2. Multi. Subintellige, auctores Hetruriæ celeberrimus vates. » sunt, ex antecedentibus. Hand.

Eum respicit pronomen. GRON. 3. Quum. Rem narrat festive Missis. Ab iis qui fodientes caput Dion. Halic. A. R. IV, pag. 258, humanum invenissent : vel ad se tacito modo vatis Oleni nomine fortassis, hoc est, ad vatem Etruriæ proprio. Camillus apud Livium, Olenum. In libris post Hermolaum V, sub finem: « hic Capitolium est, editis , ipso auctore a senatu legiubi quondam capite humano in tur. In Parm. et Reg. Colb. aliistento, responsum est, eo loco

[ocr errors]

que, a se. Harn.

a se : hoc ergo dicitis, Romani ? hic templum Jovis

optimi maximi futurum est : hic caput invenimus : constantissima Annalium affirmatione, transiturum fuisse fatum in Etruriam, ni præmoniti a filio vatis legati romani respondissent : non plane hic, sed Romæ inventum caput dicimus. Iterum id accidisse tradunt, quum in fastigium ejusdem delubri præparatæ° quadrigæ fictiles in fornace crevissent : et iterum simili modo retentum augurium. Hæc satis sint , exemplis ut appareat , ostentorum vires et in nostra potestate esse : ac prout quæque accepta sint, ita valere. In augurum certe disciplina constat, neque diras, neque ulla auspicia pertinere ad eos, qui quamque rem ingredientes, observare? se ea negave

5. Iterum. Currum figlinum Plutarcho in Poplicola. Victor. Tuscis opificibus Jovis Capitolini Jib. XVII, c. 18. Festus in voce Rafastigio imponendum Tarquinius tumena. DALEC. locarat , qui in fornace in tantam 7. Observare. Vel, ut in aliis molem excrevit, őçe kohes égospetñ- codicibus legitur, observasse se. Vi. ναι την οροφήν αποσκευασαμένην του dit hunc Veterum morem Servius, xouívou, xai tūv toiywv Tepleipedéve ad hos Maronis versus , statim initov, ita ut fornacis ablato culmine, tio Æneidos XI : « Æneas ( quanparietibusque dejectis, ægre edu quam et sociis dare tempus huceretur. Id quia visum est vatibus mandis Præcipitant curæ, turbatacæleste felicitatis prodigium iis , que funere mens est :) Vota Deum penes quos ea quadriga foret, sta primo victor solvebat Eoo.» «Contuere Veientes repetentibus Roma- suetudo , inquit, Romana fuit, ut nis non tradere, inquit Plutarch. polluti funere minime sacrificarent. in Poplic. pag. 103; mox tamen Si tamen contingeret, ut uno eoalio augurio territi, quod retuli. demque tempore funestaretur quis, mus VIII, 65, dedidere. Sic pa et cogeretur operam dare sacrifi. nis, quem Macedonum regina Per- ciis , elaborabat ut ante sacra comdiccæ famulo coquebat, quum in pleret, quam funus agnosceret. furno cresceret, duplo major quam Unde etiam Horatius Pulvillus, in erat , regnum ei portendit, ut est Capitolii dedicatione, quum ab auctor Herodot. Urania, VIII, n. inimicis ei filius nunciaretur ex137, pag. 508, 017)."CLOS éyéreto stinctus, ut quidam putant, falso , aj zós éworcū. Har)).

ut alii , pro vero, ait, Cadaver sit: 6. Præparatre quadrigæ, etc. Hanc nec voluit funus agnoscere, donec historiam vide fuse narratam templa dedicaret. Secundum quem

a

rint : quo munere divinæ indulgentiæ majus nullum est.
Quid ? non et legum ipsarum in duodecim tabulis verba

sunt'? qui fruges excantassit". Et alibi, qui malum car-

men incantassit. Verrius Flaccus auctores ponit, quibus 4

credat, in oppugnationibus" ante omnia solitum a Ro-

ritum etiam Æneas inducitur ante ultima voce earum, quæ a P. inci-

operam dare sacrificiis, et sic ad piunt. Daleg.

sociorum et Pallantis sepulcrum 10. Qui fruges exc. Vulg. excantas-

revertit. » HARD.

set. Aptior, ut sentio , lectio erit,

8. Quid ? non et legum ipsarum. excantassit : verbum antiquum ab

Neque Romæ solum et decemviralis excanto, excantasso : ut a levo, le-

ignorantiæ temporibus deliramen vasso, ap. Cic. Catone M. curamve le-

tis apilibus refertæ leges; sed neo-

vasso, Pint.

Qui. Tabula VIII,

terica etiam ætate, ne longe exem cap. 2. Excantare hoc loco est ma-

pla quæramus, multa contra fasci- gicis carminibus obligare, seu im-

natores , incantatores , succubos, pedire quominus quid crescat ,

incubos regum auctoritas decreve- adolescat , vel in maturitatem per-

rat. Quæ tandem in Francia , An- ducatur, imbribus forte intempe-

glia, Germania abolevit ratio et stivis attractis, vel bonis necessa-

humani generis conscientia ; sed riisque repulsis. Quod Seneca Natt.

Hispania servat religiosissime; ar. Qu. IV, 7, de ea re agens, sic

cam, ut aiunt, Domini nefarie docet : « Apud nos, inquit, in XII

tactam arbitrata, si tandem Vete tabulis cavetur: Ne quis alienos

rum commentis et somniis dæmo fructus excantassit : Rudis adhuc

nographorum aliquis vale dicat.As. antiquitas credebat , et attrahi im-

9. In duodecim tabulis verba bres cantibus , et repelli : quorum

sunt. Versus ii sunt: Ne pelli- nihil posse fieri tam palam est , ut
ciundo alienas segetes excantanto : hujus rei causa nullius philosophi
Ne incantanto, ne agrum defrau. schola intranda sit. De incanta-
danto : Ne frugem aratro quæsitam mentis ejuscemodi multa erudite
noctu furtim depascunto. Puberes congerit Gothofredus, in Cod.
si secanto, Cereri eos suspendunto. Theod. L. tit. 16, de maleficiis ,
Impuberes arbitratu prætoris ver etc. pag. 117. HARD.
beranto. Ac noxam duplionem 11. In oppugnationibus , etc. Ad
(noxæ deinde talionem) decernun eum ritum Macrob. et Servius per-
to. Gaudentius Merula, cap. 4, tinere volunt hos versus Virgilii :
r. Vid. supra, lib. XVIII, cap. 3; « Excessere omnes adytis, arisque
Rævardus, cap. 23, in leges XII relictis, Di quibus imperium hoc
tab. Seneca, Natur. Quæst. VI,

Muretus tamen Var. V,
cap. 7; Apuleius, apologia 1. Ma c. 19, ejus loci abstrusiorem sen-
leficos hos indemnatos unicuique sum monstrat, ex Æschylo et ejus
licebat interimere. Scalig. in Fest. scholiaste petitum. Dalec.

In.

[ocr errors]

steterat. D

ar

CERTO

aut

et

manis sacerdotibus evocari Deum, cujus in tutela id oppidum esset : promittique illi eumdem, aut" ampliorem apud Romanos cultum. Et durat in Pontificum disciplina id

sacrum; constatque" ideo occultatum, in cujus Dei tutela 5 Roma esset, ne qui hostium simili modo agerent. De

figi" quidem diris deprecationibus nemo non metuit. Macrob. Saturn. III, 9: « constat populum, civitatemque Carthagiomnes urbes in alicujus Dei esse niensium deseratis : loca , templa, tutela , moremque romanum sacra , urbemque eorum relinquacanum, et multis ignotum fuisse , tis , absque his habeatis : eique ut quum obsiderent urbem hostium, populo , civitatique metum , foreamque jam capi posse confiderent, midinem, oblivionemque injiciatis,

CARMINE evocarent Deos proditique Romam ad meosque tutelares : quod haud aliter urbem veniatis : nostraque vobis loca , capi posse non crederent :

templa, sacra,

urbs acceptior proetiam si posset , nefas existimarent batiorque sit : mihi quoque popuDeos habere captivos. Nam pro- loque rom. militibusque meis prepterea ipsi Romani, et Deum in positi sitis, ut sciamus intelligacujus tutela urbs Roma est , musque. Si ita feceritis , voveo voipsius urbis latinum nomen igno bis templa ludosque facturum. » tum esse voluerunt, » Hard. Plutarch. in Qu. R. pag. 278 :

12. Aut ampliorem ap. Romanos « cur tutelarem Rumæ Deum , cultum. Olim, ampl. locum

masne sit an femina , dicere nefas cultumve. Sed nec tò locum, nec est : quum Valerium Soranum male

ve exhibentur in Vossiano , periisse narrent, qui illud edidissed tantum : « promittique illi eun Huc spectat vetus apud Grudem aut ampliorem , etc. », ut ex terum inscriptio, pag. 7, si tamen hibemus. GRON. 13. Constatque. Sic Macrobius

Ignoto Deo, quo senloco allato. Sed et ignotos aliarum su sacrificasse Athenienses dicti şimiliter urbium Deos, ex carmine sint ab Apostolo Paulo, exposuiin obsidionibus præcini solito a mus in Commentariis, quos in Acta pontifice, intelligi sane potest : adjuvante Deo conscripsimus. H. cujus hæc formula est , ex Sammo 14. Defigi. Simili, si memini, nico, et Furio, quos Macrobius forma loquendi usus Seneca , in appellat auctores, Sat. III, 9, p.

libris de Beneficiis : « exsecraris 405 : si Deus , si Dea est, cui enim illum , et caput sanctum dira populus civitasque Carthaginiensis imprecatione defigis. » Sane defieșt in tutela, teque maxime ille gendi verbum sortilegorum est. qui urbis hujus populique tutelam Paulus, Sentent. 5, tit. 23, ex recepisti, precor, venerorque, ve. MSS. « qui sacra impia, nocturnjamque a vobis precor, ut yos nave, ut quem obcantarent, defi.

ap. R.

set. »

vetus : SIVE. DEO. SIVE. DEAE. C.

TER. DEXTER.

15

Huc pertinet ovorum ut exsorbuerit quisque, calyces, cochlearumque, protinus frangi, aut eosdem " cochlearibus perforari. Hinc'? Theocriti apud Græcos, Catulli apud nos, proximeque Virgilii incantamentorum amatoria imitatio. Figlinarum opera multi rumpi credunt tali modo : non

gerent, obligarent, fecerint, etc.» que , ipsi ovorum, cochlearumque Apuleius, lib. de Virt. Herb. c. putamina frangebant : qui mos hode Leontopodio : « si quis devotus dieque alicubi durat, ut ipsi vididefixusque fuerit in suis nuptiis , mus. Hard. sic eum resolves. » Vetus interpres

16. Aut eosdem cochlearibus perHoratii : «ita te defigam novis et forari. Duo illa verba, eosdem coinsolitis maleficiis, ut mentem nun. chlearibus , falso inserta mihi videnquam recipias. » Glossæ Philoxeni:

tur. PINT.

Cochlearibus. Horum Deficiones, vexuquartizi+xatadeolós. jam olim usus in sorbendis ovis et Has porro exsecrationes vim eam cochleis. Martialis , in Xeniis , habere Romani arbitrabantur , XIV, ep. 121, cujus lemma, Co. nemo ut sic devotus posset eva. chlearia, subintellige, ligula : Sum dere. Seneca idem ep. 94, p. 418: cochleis habilis : sed non minus · Nocent qui exsecrantur : nam et utilis ovis, etc. » HARD. horum imprecatio falsos nobis 17. Hinc. Ex uno Virgilio disce metus inserit , etc. » Horat. Epod. reliquos ; cujus Ecloga octava, a 3,5. 89 : « Diris agam vos : dira v. 64 , est incantamentorum amadetestatio Nulla expiatur victima.. toria cantilena: «Effer

aquam ,'et Exsecrationum formulas vide apud molli cinge hæc altaria vitta , VerBrissonium, lib. I, cap. 1, pag. beņasque adole pingues, et mascula 110. HARD.

thura : Conjugis ut magicis sanos 15. Huc pertinet ovorum. Veteres avertere sacris Experiar sensus : quum nomina, simulacra , testæ nihil hic nisi carmina desunt. DuoForum acu perforarentur,

hoc

cite ab urbe domum, mea carmina, veneficio et maleficio aliquos lædi ducite Daphnim. Carmiva yel cælo. putabant. Ovidius : « Sagaque Phe- possunt deducere lunam : Carminicea defixit nomina cera , Et me nibus Circe socios mutavit Ulyssei: dium tenues in jecur urget acus. " Frigidus in pratis cantando rum. Itaque ne hoc eveniret , ovorum, pitur angois, etc. » Præclarior cochlearumque putamina frange tamen Theocritus, non styli modo bant et pertundebant, ut maleli et poetici æstri impetu, quem nocium

occuparent et averterent. stras Racine quam maxime demiTURNBB. Huc. Quum nomina, rabatur et antiquitatis fervidissi. vel simulacra, vel ovorum testæ mum monumentum dictitabat, sed acu pungebantur , hoc veneficio et incantamentorum habita ratione. lædi homines existimabant. Id ma. Illa in Theocriti operibus ordine leficium ut occuparent, averterent.

est secunda. As.

« ForrigeFortsæt »