Billeder på siden
PDF
ePub
[merged small][merged small][merged small][graphic][ocr errors]

Y Weddw dlawd yn bwrw ei dwy hatling i'r Drysorfa-yn cael ei chanmol gan ein Harglwydd.

Matt. xii. 41-44.

hon a

Pan oedd Joas yn frenin Judah, yr oedd Teml Dduw yn Jerusalem, yr gawsai ei hir esgeuluso a'i halogi, yn sefyll mewn angen o adgyweiriad trwyadl; ac i ddwyn y draul o hyn, gorchymynodd y brenin i'r offeiriaid ymweled â holl ddinasoedd Judah, a gwneuthur casgliadau yn mhlith y bobl. Ond, trwy ryw foddion a'u gilydd, ni lwyddodd y peth ; ni chasglwyd digon o arian, ac nid adgyweiriwyd y demí. Y brenin, yr hwn oedd wedi cyfiawn anfoddloni, a ymosododd ar ddyfais arall. Wrth ei orchymyn ef, Jehoiada yr offeiriad a gymmerth gist, ac a dyllodd dwll yn ei chaead, ac a'i gosododd hi o'r tu dehau i'r allor, ffordd y deuai un i mewn i dy yr Arglwydd. Llwyddodd y ddyfais hon. Yr holl dywysogion a'r holl bobl a lawenychasant, ac a ddygasant, ac a fwriasant i'r gist. Felly y gwnaethant o ddydd i ddydd, a chasglasant arian lawer. A bu, pan welsant fod llawer o arian, ddyfod o ysgrifenydd y brenin, a swyddog yr arch-offeiriad, a thywallt y gist, a'i chymmeryd hi, a'i dwyn drachefn i'w lle ei hun. A'r brenin Jehoiada a'i rhoddodd i'r rhai oedd yn gweithio gwasanaeth ty yr Arglwydd.-Gwel 2 Bren. xii. ac 2 Cron. xxiv.

Mae yn ymdangos i'r drefn lwyddiannus hon o gasglu offrymau gwirfodd dynion duwiol, y rhai a fynych gyrchent i dy yr Arglwydd, barâu yn mhlith

Darlun Cenadawl. Rhif. XIV.----Medi, 1835.

у

99

yr Tuddewon mewn oesoedd wedi hynny, ac i'r drefn gael ei mabwysiadu hefyd gan Gristionogion ; ac, hyd y dydd heddyw, ni a welwn mewn llawer o'n heglwysi plwyfol, yn gystal ag ysbyttai, clafdai, a thyau elusengar eraill, flychau, a thyllau yn eu caeadau, i dderbyn rhoddion gwirfoddol : ac yn yr Alban a'r Iwerddon, yr ydys yn cael y rhan fwyaf o'r ddarpariaeth a wneir i'r tlodion, oddiwrth roddion a wneir gan y bobl wrth fyned i mewn i'w gwahanol leoedd o addoliad. At yr arferiad o ollwng darn o arian i syrthio i'r gist, yr hon oedd ar y

llaw ddehau i ddynion pan elent i mewn i'r deml, mae ein Harglwydd yn cyfeirio, efallai, pan mae yn dywedyd (Matt. vi. 3) "Na wyped dy law aswy pa beth a wna dy law ddehau ;" hyny yw, na fydded dim balch-ddangosiad, dim gwag-rhodres, wrth offrymu rhoddion o elusen.

Ac eto, pan oedd y weddw dlawd, am yr hon darllenwn yn Marc. xii. 42, yn bwrw ei dwy hatling, yr hyn yw ffyrling, i'r drysorfa (y gist uchod efallai, mewn defnydd hyd amser ein Kiachawdwr), nis gallai hi ddïanc rhag ei sylw Ef, yr hwn mae ei “ lygaid fel flàm dân,” ac yr hwn a sylwodd gyda chymmeradwyaeth ar haeledd ei rhodd hi : oblegid, ebai efe, “ Yr wir yr wyf yn dywedyd i chwi, fwrw o'r wraig weddw dlawd hon fwy na'r rhai oll a fwriasant i'r drysorfa ; canys hwynt-hwy" (sef y cyfoethogion, rhoddion y rhai y sylwasai efe arnynt hefyd) “a fwriasant o'r hyn oedd yn weddill ganddynt; ond hon, o'i heisiau, a fwriodd i mewn yr hyn oll a feddai, sef ei holl fywyd.'

Gellir sylwi oddiwrth yr amgylchiad hwn, bod yr Arglwydd Iesu Grist a'i lygad ar bawb ag sydd yn dwyn eu rhoddion i'r drysorfa sanctaidd; ac mae efe yn sylwi i ba radd y inaent hwy yn ewyllysgar, yn ol eu gallu, i gyfranu er gogoniant i Dduw, ac er daioni i ddynion. Ac mae yr amgylchiad uchod yn rhoddi calondid neillduol i dlodion y praidd, i gyflwyno eu hoffrymau bychain, am y cydnabydda Arglwydd pawb yr elusen ardderchocaf, hyd yn nod yn y rhodd leiaf; oblegid lle bynag y byddo “ parodrwydd meddwl, yn ol yr hyn sydd gan un y mae yn gymmeradwy, nid yn ol yr hyn nid oes ganddo.” 2 Cor. viii. 12.

Yn mhlith y mawr amrywiaeth o elusenau sydd yn gofyn ac yn cael rhan o ystyriaeth haelionus Cristionogion Prydain, mae yn amhosibl bod un yn fwy na'r hon a gynnygir gan Gymdeithasau Cenadawl. Yn ol cymmaint ag mae dedwyddwch yr enaid anfarwol o fwy canlyniad na lles y corph a fydd marw, a phethau pwysig tragywyddoldeb didranc byth yn fwy na phethau mynyd awr ; felly mae y dybenion a amcenir gan y Gymdeithas Genadol yn annhraethol ragori ar bob amcanion eraill, pa mòr ddaionus a chanmoladwy bynag y byddont. Mae gwerth un enaid anfarwol tu hwnt i bob cyfrifiad dynol ; pa beth gan hyny yw gwerth chwech càn mil-fil o eneidiau dynol, wedi eu gorchuddio a'u dyrysu yn holl dywyllwch paganiaeth, "heb Grist, heb obaith, ac heb Dduw yn y byd ;" yn gaethion i goel-grefyddau diraddiedig, eilun-addoliaethau ffiaidd, i greulonderau dychrynllyd, ac i bechodau gwaradwyddus; yn ymddifad o'r holl foddion o ras sydd mòr gyflawn mewn gwledydd Cristionogol; heb Sabbath, heb Fibl, na Gweinidog yr Efengyl i'w phregethu !

Rhaid yr ymddengys yn sicr, i bob Cristion, ei bod yn ddyledswydd o'r gradd a'r angenrheidrwydd mwyaf, i geisio iachawdwriaeth y myrddiynau dirifedi hyny, o ba rai y mae ugain mil-fil, efallai, yn myned i dragywyddoldeb bob blwyddyn ; i ddanfon iddynt yr Efengyl ogoneddus hòno, yr hon a'n bendithiodd ni â goleuni, tangnefedd, cariad, a gobaith ; ac yr hon yw offeryn trefniedig Duw “i agoryd eu llygaid hwynt, ac i'w troi hwy o dywyllwch i oleuni, ac o feddiant Satan at Dduw.” Gwneuthur hyn, yn ddïammau, sydd amcan teilwng o'r ymdrechiadau mwyaf gorchestol, ac o'r aberthau mwyaf costus a drudfawr.

Darlun Cenadawl. Rhif. XIV.-Medi, 1835.

I'r perwyl mawr ac ardderchog hyn, mae rhoddion haelfawr wedi cael eu cyflwyno gan y cyfoethogion ; gwnaed cyfraniadau helaeth yn flynyddol gan y rhai canol-radd ; ffurfiwyd cymdeithasau cynnorthwyol gan ddynion, benywaid, a phobl ieuainc; ac, er mawr anrhydedd y tlodion, cafwyd cyfraniadau o geiniog yr wythnos allan o'u cyflogau prinion hwy.

Er cynnorthwy i'r achos hwn, rhoddwyd Blychau Cenadawl hefyd o fewn i ddrysau llawer o'n lleoedd addoliad ; a chafwyd ynddynt symiau pell iawn o fod yn ddiystyr. Ni fwriedir hwy yn lle, nac i adael heibio, y cyfraniadau mwy neu lai a wnaed eisioes, ond i fod yn chwanegol at y rhai hynny; pethau ydynt i gasglu “y briwysion" o elusengarwch Cristionogol, "fel na choller dim.” Gellir eu rhoddi i gyfaill, neu gyınmydog, a chwennycho fod yn ddefnyddiol; neu i wasanaeth-ddynion i'r gegin : neu i blant, y rhai a foddêir â'r swyddogaeth fechan hon a'u galluoga i wneyd daioni, ac a'u hyffordda i weithredoedd mwy o gymmwynasgarwch; gellir eu gosod mewn ystafelloedd neu dai lle cynnelir cyfarfodydd gweddi, mewn ysgolion, parlorau, gweithdai, &c. &c.; ac fel hyn gellir casglu llawer iawn o symiau bychain, y cyfan o ba rai, yn ystod blwyddyn, a ddichon roddi cymmorth mawr a sylweddol i'r Fam Gymdeithas, heb ddim lleiad teimladwy ar feddiannau na chysur neb.

Gellir cael y blychau hyn yn rhad yn y 'Ty Cenadawl, Austin Friars, Llundain, gan bwy bynag a gymmeront arnynt gasglu â hwynt, i unrhyw Gymdeithas Gynnorthwyol perthynol i Gymdeithas Genadawl Llundain, mewn tref neu wlad ; ac iddynt dalu yr hyn a dderbyniont i Drysorydd neu Ysgrifenydd y Gymdeithas y perthynont iddi.

Nifer y Gorsafoedd, a'r Cangen-orsafoedd Cenadawl, a berthyn i Gym

deithas Genadawl Llundain, mewn gwahanol barthau o'r byd ; Cenadon yn llafurio yn yr unrhyw. &c. &c.

[blocks in formation]

yn gwneuthur, gyda thros 480 o Ysgolfeistriaid a Chynnorthwywyr, fwy nac 800 o bersonau, yn ymddybynu yn fwy neu lai ar y Gymdeithas, heblaw teuluoedd amryw o'r rhai hyny.

Danfonodd y Gymdeithas allan 17 o Genadau y flwyddyn ddiweddaf, yn benaf i India y Dwyrain ac India y Gorllewin. Nifer yr Eglwysi yw 84, y Cymunwyr 5208 ; nifer yr Ysgolion yw 478, yr Ysgolheigion 26,960.

Rhaid chwanegi hefyd, fod Cenadon y Gymdeithas, bron yn mhob rhan o'r byd, yn galw yn uchel iawn am ychwaneg o weithwyr; a bod drysau newyddion, a gobeithiol am lwyddiant, yn ymagor yn fynych yn mhlith y paganiaid ; ond rhai y rhaid ymwrthod â hwynt yn hollawl, oddigerth trwy haelioni chwanegol y crefyddwyr yn gyffredin, y bydd i drysorau y Gymdeithas gynnyddu llawer iawn.

Darlun Cenadawl. Rhif. XIV.-Medi, 1835.

DEDDFAU CREULAWN YN MHLITH Y CAFFRARIAID.

Rhan o Lythyr oddi wrth J. H. TREDGOLD, Ysw.--Ionawr 13, 1835. Yn yr amrywiol orsafoedd Cenadawl y rhyddawyd ef o'i boenau gan angau ddau cefais i gyfle i ymweled â hwynt yn Caffra- ddiwrnod wedi hynny. ria, yr oedd yn amlwg fod effaith distaw “Y troion dychrynllyd hyn o greulondeb ond gorchfygol gwirionedd yr Efengyl yn ofer-goelus, nid ydynt mewn un modd yn gwaredu llawer o'r trigolion, yn y wlad anfynych yn y wlad hòno: yr oedd y crë. brydferth hòno, oddi wrth arglwyddiaeth adur tlawd hwn, fel mae yn hawdd meddwl, ofer-goelion deiilion a chreulawn. Yr oedd yn hollawl ddïeuog o'r bai a roddid yn ei eu cred mewn rheibiaeth yn ymollwng yn erbyn; ond mae y pethau hyn, yn nghyd â amlwg mewn amryw amgylchiadau ; a lle llawer o'u cyffelyb, yn peri i ni gredu gwirmae arteithian yn cael eu rhoddi ar ddyn- ionedd tystiolaeth yr Ysgrythyr, fod “ tyion a gyhuddir o'r beïau dychymygol hyny, wyll-leoedd y ddaear yn llawn o drigfanau mae teimlad o gywilydd yn cael ei ddangos, trawsder.” Ac onid yw amgylchiadau o'r ac ymgais yn cael ei wneyd yn aml, i gadw fath hyn yn galw yn uchel iawn am ym. eu gweithrediadau ar y cyfryw achlysuron drechiadau egnïol, amynedd diflino, a gweoddi wrth wybodaeth y Cenadwr. Rhoes ddiau dibaid eglwysi a dynion Cristionogol, un o'r Cenadwyr i mi yr hanes a ganlyn o o blaid taeniad goleu bendigedig yr Efengyl olygfa ddychrynllyd o'r fath a soniwyd, yr yn mhlith y bobl hyn, i'w gwared hynt o'u hon a welodd efe ychydig amser cyn i ni tywyllwch a'u hudoliaethau paganaidd a ddyfod i wlad Caffraria.

Mewn pentref chenedlig; y rhai, oddigerth hynny, ydynt (kraal) ychydig bellder o'i breswylfa ef, yr ddynion nodedig a hoff.'' oedd dau blentyn wedi meirw ar ol salwch Mewn rhan arall o'i lythyr, mae y Bonbyr ond cyffredin; ond tybid iddynt gael eu eddig uchod yn sylwi fel y canlyn ar lladd trwy reibiaeth. Chwiliwyd i'r mater

Gynnydd Dysgeidiaeth. yn y modd arferol, trwy gyflawni rhyw dde- “Mae yr ysgolion yn yr holl orsafoedd a fodau pennodol; a phenderfynodd swyn- grybwyllwyd mewn agwedd galonogus iawn, wraig Gaffrariaidd mai ewythr i'r plant a llawer o fechgyn a merched yn dyfod (dyn o tua 40 oed) a'u lladdodd hwy trwy iddynt, amryw o ba rai sydd yn cynnyddu reibiaeth ; ac yn y fàn cafodd ei ddal, ei yn rhagorol mewn darllen, ysgrifenu, a rwymo, a'i guro yn ddidrugaredd. Wedi rhifyddiaeth ; ac mae y maeth-leoedd bychhyny taflwyd ef ar y ddaear, a rhwymwyd ain hynny o rinwedd mabanawl, duwioldeb, ef â chåreïau o amgylch ei figyrnau, ei ar- a dedwyddwch, ‘yr ysgolion mabanaidd,' y ddyrnau, a'i wddf; a chwedi estyn ei aelod- rhai a sefydlwyd yn yr holl orsafoedd, a au, ac â'i wyneb i fynu, sicrâwyd ef wrth y llawer iawn yn dyfod iddynt, ac yn debyg o ddaear, gan ei osod yn agored i belydr fod o les mawr a helaeth. Trwy offerynol. angerddol haul llosgedig. Gwnaed tân deb y sefydliadau gwerthfawr hyn, mae yr deifiawl wrth ei draed ef, a rhoddid cérig ysgolheigion bychain, yn lle gwastraffu eu mawrion wedi eu poethi ynddo wrth am- dyddiau boreuol mewn arferion segurllyd rywiol ranau o'i gorph ef. Yn yr agwedd 'a drygionus, yn derbyn i mewn, gyda eu hon y cafwyd ef pan ddaeth y Cenadwr da- haddysg, hadau egwyddorion moesol a chre. ionus i'r lle ; yr hwn, can gynted ag y fyddol; ac yn gyffredin dangosant radd o clywodd, a neidiodd ar ei farch, ac a gar- ddëall a dedwyddwch, ag sydd o angenlàmodd i'r fàn, gan obeithio eiriol gyda'r rheidrwydd yn llawenydd ac yn syndod, i'r dyrfa gynnulledig, a chael lleiàu peth ar ar- rhai hyny a gânt gyfle i ymweled â'r ysgol. teithiau y crëadur poenedig; ond ni bu ei ion hyn, a gweled y cynnydd sy ar y plant erfyniadau ef o ddim llesâd. Chwanegwyd drefn odiaethol hon o addysg." arteithiau y dyoddefydd digymmorth trwy Cofiwn mai nid oddi wrth neb o'r Cenadon dywallt ar hyd ei gorph ef nythaid o forgrug eu hunain y daeth yr hanes uchod, eithr duon mawrion, cnöadau pa rai a deimlir yn oddi wrth wr boneddig crefyddol nad oedd ddychrynllyd o boenus; a phan nesâodd y. yn perthyn dim i'r Genadaeth, yn amgen na Cenadwr, trwy gymhelliad teimladau o dost- bod yn ewyllysiwr da i'r gwaith, ac i les ysuri, i'w tarfu hwynt ymaith, gorchymyn. brydol y paganiaid. Buasai yn

dda

dàn

genym wyd iddo yn haerllug na wnelai, ac nad ym- gyfieithu ei lythyr oll; ond ni oddef terfynau yrai ddim yn chwaneg. Parâwyd yr ar- y papyryn hwn iwneud felly. Gosoder Blwch teithiau ofnadwy hyn o'r boreu yn gynnar Cenadol yn mhob ty, yn enwedig yn mhob hyd yn agos i ostwng haul yn yr hwyr; ty mawr a chyfoethog, trwy Gymru ; a danpryd y rhyddâwyd y dyn truenus, ac y foner eu cynnwysiadau oll bob blwyddyn, i'r caniatâwyd iddo go ymaith gyda'r Ty Cenadol yn Llundain. gweddill bychan o fywyd oedd ganddo; ond

Argraffedig gan W. Tyler, Llundain.

!

rhyngwyf a gogoniant, dim ond cyfrif o ei fod yn cyfodi terfysg. gorwedd i lawr ar y boncyff yma, o herwydd achos gwladol yr ac myfi a gaf esgyn ar orsedd honnant fod fy mywyd innau yn faingc. Yr wyf fi y dydd hwn yn cael ei gymeryd ymaith, er ei fod hwylio tu ag eigion tragwyddol- am i mi ddilyn fy ammod, ac na deb, trwy fynedfa arw i fy ngor- chamddefnyddiwn fy egwyddor. phwysfa.

ion na fy nghydwybod, o uchel. Yr wyf yn meddwl fy mod yn gais a thrachwant dynion, Gwell clywed Duw yn dywedyd wrthyf, genyf farw yni geidwad cyfamfel wrth Moses gynt, " dos i ben mod, na byw yn dorwr cyfamNebo, a bydd farw yno;" felly mod. Garedigion, yr wyf fi y wrthyf finnau," dos i ben bryn y dydd hwn yn gwneud cyfnewid tùr, a bydd farw yno.” Dywed- deublyg, newid pulpit, am daflod, odd Isaac am dano ei hun, “Ei (stage,) taflod am orseddfainge! fod yn hen, ac na wyddai ddydd Gallaf ychwanegu y trydydd, yr ei farwolaeth;” ond ni allaf fi wyf yn newic presenoldeb y dyrddweud felly, yr ydwyf fi yn fa liosog hon ar y Tower hill, am ieuangc, a gwn ddydd ly marwol- gymdeithas afrifed o saint 'ac aeth : ac myfi a wn pa fath far- angelion yn y nef, bryn sanctaidd wolaeth, a lle fy marwolaeth Sion; ac yn newiil gwiliadwriaeth hefyd: fe'm rhoddir i i'r unrhyw o sawdwyr, am wiliadwriaeth o farwolaeth ag y rhoddwyd dau o angelion, y rhai a'm derbyniant, bregethwyr yr Efengyl o'm blaen, ac am dygant i fynwes Abraham. sef loan fedyddiwr, a'r Apostol Y daflod hon yw y pulpit goreu y Paul. Hwy a gawsant ili dau pregethais ynddo erioed. Yn fy dorri eu penau.

eglwys-areithfa, Duw trwy ei ras, Darilenais yn Datguddiad xx. a'm gwnaeth yn offeryn i ddwyn 4,“y rhai y torrwyd ei penau ereill i'r nef; ond o'r areithfa hön, am air Duw, a thystiolaeth Iesu;'' efe a'm dwg i fy bun i'r nef. ond dyma yr anghyfleustra yr Wedi hyny efe a ddywedodd, wyf fi yn gorwedd dano yn medder nad yw fy ngwaed yn, waed yliau Ìlawer; y maent yn barnu pendefig, etio y mae yn waed nad wyf yn dioddef am “air cristion, ac yn waed gweinidog, že Duw," neu dros gydwybod, ond mwy, y mae yn waed gwirion. am ymyraeth ag achosion gwlad- Yr wyf yn mawrygu trugaredd ol, I hyn yr attebaf yn fyr, mai a gras Duw tu ag attaf fi, yr hwy) hen ystryw satan ydyw, cyfrif a anwyd yn Nghymru, mewn achos dyoddefiadau pobl Dduw i gwlad dywell, ac o rieni iselradd, ddyfeisiadau yn erbyn y llywod am fy mod yn cael fy nidoli allan raeth, pan mewn gwirionedd, mai i y fath ddioddefiadau anrhyo achos crefydd, a chydwybod eu deddus. Canys dros y 14ego herlidir. Athrawon Israel a fyn. flynyddoedd cyntaf o fy oes, ni ent roddi Ieremia i farwolaeth am chlywais un amser bregethu ; etto achos gwladol, er yn wir mai yn y 15ed flwyddyn se welodd gwirionedd a'u gwnaethant yn Duw yn dda fy nychwelyd. Benddigllon wrtho; etto im achos digedig fyddo Duw, yr hwn (nid gwledig yr ymhonnent y byddai yn unig a'm gwnaeth yn gristion, raid iddo farw. Yr un peth a osod- ond hefyd) a’m gwnaeib yn weinir yn fy erbyn innau, o yr hyn idog, gan fy marnu yn ffyddlon, yr wyf mor wirion a Teremia. gan fy rhoddi yn y weinidogaeth Felly Paul, er na wnaeth ond yr hyn yw fy ngogoniant. Gwell pregethu Crist, etto ei elynion a genyf fod yn bregethwr mewn fynnent ei roddi i farwolaeth, ar y pulpit, na bod yn dywysog ar

[ocr errors]
« ForrigeFortsæt »